Λουκάς Αιθεροβάμων
Εξαιρετικής σημασίας αρχαιολογικό εύρημα στην Πάφο φέρνει στο φως τον μυθικό βασιλιά Κινύρα για πρώτη φορά.
Μια ανασκαφή μείζονος επιστημονικής και πολιτιστικής σημασίας βρίσκεται σε εξέλιξη στην Πάφο, όπου αρχαιολόγοι αποκάλυψαν ψηφιδωτό εξαιρετικής διατήρησης και σπάνιας ιστορικής αξίας. Το έργο χρονολογείται στην ύστερη ελληνιστική ή την πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο και φέρει ανδρική μορφή σε προτομή, συνοδευόμενη από επιγραφή που επιτρέπει ασφαλή ταύτιση της εικονιζόμενης μορφής.
Σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα, το ψηφιδωτό αποδίδεται στον μυθικό βασιλιά της Πάφου Κινύρα, κεντρικό πρόσωπο της κυπριακής μυθολογίας και της λατρείας της Αφροδίτης. Πρόκειται, όπως τονίζουν οι ειδικοί, για την πρώτη και μοναδική γνωστή εικονογραφική αναπαράστασή του σε μνημειακό καλλιτεχνικό μέσο.
Η σημασία του ευρήματος για την Πάφο και την Κύπρο
Η Πάφος, ήδη αναγνωρισμένη διεθνώς για τον πλούτο των ψηφιδωτών της, αποκτά με το νέο εύρημα ένα σημείο αναφοράς παγκόσμιας εμβέλειας. Το ψηφιδωτό ενισχύει τον ρόλο της πόλης ως κέντρου πολιτισμού, θρησκευτικής λατρείας και καλλιτεχνικής παραγωγής από την ελληνιστική έως τη ρωμαϊκή εποχή, ενώ παράλληλα επανατοποθετεί την Κύπρο στον πυρήνα της μελέτης της αρχαίας μεσογειακής μυθολογίας.
Η επιγραφή και η ταύτιση της μορφής
Καθοριστικό στοιχείο του ευρήματος αποτελεί η επιγραφή που συνοδεύει την προτομή και διαβάζεται ως:
«ΠΑΦΙΟΣ ΕΣΤΙΝ ΠΑΤΗΡ ΥΜΩΝ»
Η ερμηνεία της επιγραφής στα Νέα Ελληνικά αποδίδεται ως:
«Παφίτης είναι ο μπαμπάς σας».
Παρά τον φαινομενικά απλό και άμεσο λόγο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρόκειται για επιγραμματική διατύπωση υψηλού συμβολισμού. Ο Κινύρας παρουσιάζεται ως πατρική μορφή των Παφίων, όχι με βιολογική αλλά με ιδρυτική και ταυτοτική έννοια. Η επιγραφή λειτουργεί ως δήλωση συλλογικής καταγωγής και ενισχύει την ερμηνεία της μορφής ως του μυθικού γενάρχη της πόλης.
Πρόσθετη ερμηνευτική διάσταση που εξετάζεται από τους αρχαιολόγους αφορά τον πιθανό πολιτικό και ιδεολογικό χαρακτήρα της επιγραφής. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η φράση «ΠΑΦΙΟΣ ΕΣΤΙΝ ΠΑΤΗΡ ΥΜΩΝ» ενδέχεται να μην λειτουργεί αποκλειστικά ως δήλωση ταυτότητας, αλλά και ως μομφή ή συμβολική προσβολή προς τα υπόλοιπα βασίλεια της αρχαίας Κύπρου.
Η διατύπωση θα μπορούσε να υπονοεί ότι όλοι οι Κύπριοι βασιλείς και οι πόλεις τους έχουν κοινό πατέρα τον Κινύρα, άρα ότι η Πάφος κατέχει πρωτεύουσα, γενεαλογική και ιδεολογική υπεροχή έναντι των άλλων βασιλείων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κινύρας δεν παρουσιάζεται μόνο ως μυθικός ιδρυτής, αλλά ως συμβολικός πρόγονος και πηγή νομιμοποίησης εξουσίας, με την Πάφο να αυτοτοποθετείται στο κέντρο της κυπριακής πολιτικής και θρησκευτικής τάξης.
Η ερμηνεία αυτή ενισχύεται από τη γνωστή αρχαία παράδοση περί ανταγωνισμών μεταξύ των κυπριακών βασιλείων, αλλά και από τον καθοριστικό ρόλο της Πάφου ως έδρας της παγκύπριας λατρείας της Αφροδίτης. Υπό αυτό το πρίσμα, το ψηφιδωτό μπορεί να ιδωθεί ως οπτική και επιγραφική δήλωση ηγεμονίας, όπου η μυθολογία αξιοποιείται συνειδητά ως εργαλείο πολιτικής ιδεολογίας.
Αν η ανάγνωση αυτή επιβεβαιωθεί από περαιτέρω συγκριτικές και επιγραφικές μελέτες, το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς προσφέρει σπάνια μαρτυρία για το πώς η τέχνη, ο μύθος και η εξουσία συνυφαίνονταν στην Κύπρο της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου.
Ένα μοναδικό εύρημα σε παγκόσμιο επίπεδο
Η μοναδικότητα του ψηφιδωτού έγκειται στον συνδυασμό τριών στοιχείων: εικονιστική αναπαράσταση, επιγραφή και σαφή μυθολογική ταύτιση. Σε αντίθεση με άλλες μορφές της αρχαιότητας που απεικονίζονται συχνά χωρίς επιγραφική τεκμηρίωση, ο Κινύρας εμφανίζεται εδώ με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης. Μέχρι σήμερα, η παρουσία του περιοριζόταν σε φιλολογικές και λατρευτικές αναφορές, χωρίς καμία γνωστή απεικόνιση.
Οι ανασκαφικές και μελετητικές εργασίες συνεχίζονται, ενώ το ψηφιδωτό αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο εκτενούς διεθνούς επιστημονικής συζήτησης. Το εύρημα δεν φωτίζει απλώς το παρελθόν της Πάφου, αλλά επαναπροσδιορίζει τη θέση της στον χάρτη της αρχαίας Μεσογείου.
